Tylko ten, kto zna przeszłość, może zrozumieć teraźniejszość i kształtować przyszłość.

— sentencja przypisywana Augustowi Bebelowi

Prusy Wschodnie — krótkie spojrzenie w historię

Dziś obszar dawnej prowincji Prusy Wschodnie należy do terytoriów Polski, Rosji i Litwy.

W przeszłości większość naszych gości pochodziła z Niemiec, ale także ze Szwajcarii, Austrii, Francji, Holandii, Kanady, Stanów Zjednoczonych, Ameryki Południowej, Włoch, Danii i wielu innych krajów. Na całym świecie żyją dziś ludzie, których przodkowie wywodzą się z Prus Wschodnich. Aby jak najwięcej osób mogło przeczytać te informacje, niniejszą stronę przygotowano w kilku językach.

Zanim Zakon Krzyżacki pod koniec XIII wieku podbił obszar między rzekami Wisłą a Niemnem, jego rdzenną ludność stanowili przede wszystkim Prusowie. W kolejnych stuleciach mieszali się oni z osadnikami z ówczesnych krajów niemieckich oraz z Francji, Holandii, Litwy, Polski, Rosji i Szwajcarii.

Po tym, jak „wielka dżuma" — epidemia o ognisku w regionie bałtyckim (ok. 1708–1714) — pochłonęła liczne ofiary, niektóre miejscowości pozostały zupełnie bez mieszkańców. W Królewcu w latach 1708–1710 spośród 40 000 mieszkańców zmarło między 9 000 a 10 000 osób. W Gdańsku spośród 50 000 mieszkańców tylko od lipca do grudnia 1708 roku zmarło ponad 23 000.

W 1731 roku w katolickim arcybiskupstwie Salzburga rozpoczęto wypędzanie ewangelickich protestantów. W odpowiedzi Prusy w 1732 roku wydały patent zapraszający, na podstawie którego uchodźców religijnych miano osiedlać w wyludnionych obszarach Prus Wschodnich (Rétablissement). Większość tych Salzburczyków osiedliła się w rejonie Gąbina (Gumbinnen).

Trzeba jednak powiedzieć: wbrew częstym opisom Salzburczycy odegrali w zasiedlaniu Prus Wschodnich rolę jedynie drugorzędną. Przeważająca część posiadłości i gospodarstw chłopskich została już od 1720 roku przyznana licznym osadnikom — m.in. z Palatynatu i Nassau oraz ok. 2 000 Szwajcarom. Z tego powodu Salzburczycy nie mogli zostać osiedleni zwarcie, jak pierwotnie planowano.

Nowi osadnicy należeli do różnych wyznań. Przybywali ewangelicy, katolicy i prawosławni. Także Żydzi, menonici (często Francuzi i Szwajcarzy) oraz członkowie innych wspólnot religijnych.

Rozwój ludności w Prusach Wschodnich w latach 1700–1945 był kształtowany głównie przez następujące wydarzenia:

Ponad jedna trzecia ludności Prus Wschodnich — ok. 240 000 osób — ginie podczas epidemii dżumy. W 1709 roku Prusy Wschodnie liczyły jeszcze ok. 660 000 mieszkańców.

Ponowne zasiedlenie pod rządami króla-żołnierza Fryderyka Wilhelma I w latach 1710–1740 doprowadziło do osiedlenia w Prusach Wschodnich ok. 68 800 nowych osadników. Za panowania Fryderyka Wielkiego, w latach 1740–1786, osiedlono kolejnych 16 000 kolonistów.

Podczas wojny siedmioletniej (1756–1763) wojska rosyjskie zdobyły w 1757 roku Prusy Wschodnie, lecz wkrótce się wycofały. W ciągu siedmiu lat wojny zginęło łącznie szacunkowo 90 000 mieszkańców Prus Wschodnich.

Liczbę cywilnych i wojskowych ofiar wojen napoleońskich (1792–1815) szacuje się w Prusach Wschodnich na ponad 200 000.

Po uwłaszczeniu chłopów ludność wzrosła w latach 1815–1867 z 860 000 do ok. 1,70 miliona mieszkańców.

W latach 1871–1933 ok. 920 000 mieszkańców Prus Wschodnich wyemigrowało, ponieważ nie mogli znaleźć pracy. Znaczna część znalazła zatrudnienie w Zagłębiu Ruhry, inni wyjechali do Kanady oraz Ameryki Północnej i Południowej.

W latach 1914–1945 liczba mieszkańców wprawdzie nieznacznie wzrosła z 2,1 mln do 2,39 mln, jednak liczba ofiar obu wojen szacowana jest łącznie na 700 000.